aug 042015
 

Welke tips heeft Stephen King over het met een kritische blik kijken naar je conceptverhaal of conceptroman? En hoe denkt hij over het omgaan met kritiek van anderen op je concept? En met kritiek op je gepubliceerde werk?

Achtereenvolgens komen de volgende punten aan de orde:

Advies voor je eerste versie: doorschrijven!

Omslag van Stephen Kings bestseller Over leven en schrijven met daarop een portret van de schrijver zelf

Stephen King Over leven en schrijven (bol.com)

In schrijfboeken vind je doorgaans de tip om tijdens het werken aan je eerste kladversie niet kritisch naar je tekst te kijken, maar om zolang je inspiratie hebt, zoveel mogelijk door te schrijven. Ook Stephen King gelooft in die aanpak.

Hij adviseert in zijn ‘Everything You Need to Know About Writing Successfully – in Ten Minutes‘-artikel (1) dat als je bent gaan zitten om te schrijven, je dan ook daadwerkelijk schrijft. Dat je dan niets anders doet dan schrijven, behalve zo nodig naar het toilet gaan en dan nog alleen als je dat absoluut niet kunt uitstellen!

Zijn vijfde tip in dat artikel luidt: ‘Sla nooit een naslagwerk open tijdens het schrijven van je eerste versie’. Zijn andere schrijftips in dat artikel vind je in het artikel Hoe leerde Stephen King romans en verhalen schrijven?

Gebruik van woordenboeken en andere naslagwerken voor schrijvers

Stephen King vindt dat je woordenboeken, encyclopedieën, thesauri en andere naslagwerken maar beter kunt wegstoppen als je je eerste versie van je verhaal of roman schrijft. Voor zover nodig sla je die naslagwerken pas open tijdens het herschrijven, zo adviseert hij.

Spelling van woorden en je eerste versie van een verhaal

King gelooft dat als je de neiging hebt in een woordenboek de spelling van een bepaald woord op te zoeken, je je gedachtegang en daarmee de ‘trance van de schrijver’ verstoort. Hij adviseert daarom het betreffende woord fonetisch te spellen en de juiste spelling later op te zoeken.

Een mogelijk praktischer werkwijze is  ‘///’ te zetten achter het woord waarvan je niet zeker weet hoe je dat moet spellen. Later kun je dan eenvoudig met de zoekfunctie van je tekstverwerker achtereenvolgens alle woorden waarvan je niet geheel zeker bent door het ingeven van ‘///’ opsporen en met behulp van je naslagwerken van de juiste spelling voorzien. Dat spaart tijd.

Thesauri en de schrijver

King is in zijn ‘Everything‘-artikel tegen het gebruik van thesauri door een schrijver. Sterker nog, hij vindt dat je je thesaurus maar in de prullenmand moet gooien, want voor hem is elk woord dat je in een thesaurus moet opzoeken, een verkeerd woord.

Overigens, lang niet iedereen is het op dit punt met King eens. Immers,  het gebruik van thesauri onder taalprofessionals is normaal gangbaar en je zou je dus kunnen afvragen waarom voor schrijvers een uitzondering zou moeten gemaakt.

Gebruik van research voor je schrijfwerk

In zijn boek Over leven en schrijven (o.a. verkrijgbaar via bol.com) licht Stephen King zijn standpunt over de plaats van research toe. Onderzoek hoort zo ver mogelijk op de achtergrond, omdat je lezers minder geïnteresseerd zijn in het rioleringssysteem van New York of het IQ van collie puppy’s dan in je personages en je verhaal.

Je conceptverhaal reviseren

Wat doe je nadat je de eerste versie van je verhaal gereed hebt?

In  Over leven en schrijven adviseert King om je werk af en toe te laten rusten. Als je het bijvoorbeeld een week of zes hebt laten rusten, herken je het nog wel als je eigen werk, maar toch heb je het gevoel dat je dan het werk van iemand anders leest. Het is namelijk altijd gemakkelijker om in andermans werk te schrappen dan in dat van jezelf.

Hij vindt dat als je fouten ontdekt, je daardoor niet moet laten ontmoedigen of daarom jezelf op je kop geven. Met gevoel voor humor stelt hij: ‘ook de besten onder ons maken blunders.’

Heb je tijdens het herlezen van je manuscript slechts weinig dingen aangepast? Stephen King gaat in zijn roemruchte ‘Everything’-artikel’ zonder meer ervan uit dat je een luilak bent. Volgen hem krijgt geen mens iets direct de eerste keer voor elkaar…

‘Kill your darlings’

Je bent het vast al in andere schrijfadviezen tegengekomen: ‘kill your darlings’. Als je veel tijd aan een bepaalde passage hebt besteed, maar uiteindelijk blijkt toch dat die niet het gewenste effect heeft, wat doe je dan nadat blijkt dat revisie de passage niet beter maakt? Het advies is om die passage dan te schrappen.

King formuleert dit enigszins baldadig als: ‘Kill your darlings, kill your darlings, zelfs als je jouw egocentrische schrijvertjeshart breekt, kill your darlings.’

Je eigen stijl ontwikkelen

Hoe aanlokkelijk het ook lijkt om in de stijl van een door jou bewonderd auteur te schrijven, toch levert dat doorgaans een teleurstellend resultaat.

In  Over leven en schrijven waarschuwt Stephen King met argumenten waarom het beter is dat je de verleiding weerstaat om (financieel) succesvolle schrijvers in een bepaald genre te imiteren.

Dergelijke inspanningen leveren namelijk alleen maar bleke imitaties op, ook al slaag je er uitstekend in hun woordkeus na te bootsen. Dat imiteren je niet het gewenste effect oplevert, heeft te maken met het feit dat je nog zo sterk je best kan doen, maar dat je nooit op dezelfde manier als iemand anders de dingen beleeft en als waar ervaart.

In wezen komt het erop neer dat als je verhaal niet uit jouw hart komt, het verhaal geen weerklank bij de lezers vindt.

Daarom kun je maar beter niet proberen de stijl van John Grisham of die vanTom Clancy te imiteren in de hoop of verwachting dat dit (financieel) gunstig voor je gaat uitpakken

Ook al begin je als aankomend schrijver met het imiteren van de meesters, uiteindelijk krijg je alleen succes door het ontwikkelen van je eigen stijl.

Verwijder elk irrelevant woord

‘Wil je met je schrijfwerk verdienen?’, vraagt Stephen King. Als dat het geval is, dan adviseert hij je om kernachtig te formuleren. Schrap elk woord wat gemist kan worden.

Kun je na het schrappen van alle overbodige ‘rommel’ geen essentie meer ontdekken? King is genadeloos: ‘Verscheur wat je hebt geschreven en begin helemaal opnieuw … of probeer iets nieuws.’

Vermijd ‘hij/zij zei’, bijwoorden en lange alinea’s

Stephen King is in zijn ‘Over leven en schrijven’ kritisch op het gebruik van zinsconstructies met ‘zei hij’ of ‘zei zij’. Meestal kun je die zonder informatieverlies weglaten.

Daarnaast gelooft, gelooft King dat de weg naar de hel geplaveid is met … bijwoorden. Hij vergelijkt ze in zijn boek ‘Over leven en schrijven met paardenbloemen die je gazon bederven. Hij vindt bijwoorden bijna even erg als zinsconstructies met ‘zei hij’ of ‘zei zij’.

Ook waarschuwt hij tegen lange alinea’s. Hij vindt dat de lengte van alinea’s behoort samen te hangen met de wendingen en het ritme van je verhaal. Volgens King is het uiterlijk van een alinea bijna altijd even belangrijk als de inhoud ervan.

Schenk geen overdreven aandacht aan grammatica

King weet het zo fijntjes uit te drukken: ‘Taal hoeft niet altijd een stropdas en veterschoenen te dragen.” Hij bedoelt daarmee dat het niet de bedoeling van fictie is om grammaticale juistheid te tonen, maar om lezers een goed gevoel te geven door hen een aantrekkelijk verhaal te vertellen.

‘Als het slecht is, gooi je het weg’

Is je verhaal of roman slecht? Tip nummer 12 van King in zijn ‘Everything‘-artikel luidt: ‘als het slecht is, dan gooi je het weg.’ Hij denkt dat er dan niets anders op zit. Hij ziet dat als de wet van de fictie.

David Hill een van de twee docenten in de cursus Writing for Young Readers: Opening the Treasure Chest (cursus van de Commonwealth Education Trust, aangeboden als MOOC-cursus via Coursera) echter dat je nooit werk wat slecht lijkt, mag weggooien. Want de volgende dag of week krijg je misschien ineens een idee van hoe het beter kan of hoe je het als onderdeel van iets anders kunt gebruiken.

In  Over leven en schrijven schrijft King dat je niet met schrijven moet stoppen omdat het moeilijk is. En wat als het niet lukt? King stelt dat optimisme is een volkomen redelijke reactie op mislukking is.

Ga verstandig om met kritiek op je concept

Laat je conceptverhaal of conceptroman aan pakweg een stuk of tien mensen lezen. King adviseert in zijn ‘Everything‘-artikel om goed te luisteren naar wat zij je te vertellen hebben en daarbij vaak te glimlachen en te knikken.

Daarna evalueer je hun commentaar heel zorgvuldig. Vertellen minimaal een stuk of zeven van die critici (of zelfs allen) hetzelfde over een bepaald aspect van je verhaal? Denk bijvoorbeeld aan een niet-effectieve wending van het plot, een ongeloofwaardig personage, een gekunsteld verhaal enzovoort. Dan is het verstandig dat aspect van je verhaal of roman aan te passen. Ook als je het niet met de kritiek eens bent en jijzelf over dat aspect geweldig tevreden bent.

Maar als het commentaar van de meeste critici niet op dezelfde aspecten van je concept betrekking heeft, kun je dat commentaar met een gerust hart naast je neerleggen.

Relativeer kritiek op een reeds gepubliceerd boek of verhaal

Wat doe je met kritiek als je verhaal of boek al gepubliceerd is? In zijn Over leven en schrijven geeft Stephen King toe dat hij zich vroeger schaamde over zijn werk, vooral nadat hij boze, verwijtende brieven aan zijn adres ontving, waarin hij voor alles wat lelijk was werd uitgemaakt.

Tegen de tijd dat hij veertig jaar oud was, drong het tot hem door dat iedere fatsoenlijke schrijver ervan beticht is een verspilling van talent te zijn. Tegenwoordig haalt hij zijn schouders op als hij kritiek krijgt, want het is nu eenmaal niet mogelijk om het alle lezers altijd naar de zin te maken. Hij vindt dan ook dat je moet ophouden je druk te maken over andermans kritiek.

In zijn ‘Everything‘-artikeltje geeft hij aankomend schrijvers als troostrijke gedachte mee: ‘Doorgaans komen de kritische besprekingen pas als de cheque toch al besteed is.’

Bronnen en verder lezen

Dossier creatief schrijven

Dit artikel maakt deel uit van het dossier creatief schrijven. Tot dit dossier behoren naast enkele artikelen over het schrijven van columns, een aantal artikelen over het schrijven van verhalen en romans. Kijk ook eens in het overzicht van schrijftips van Stephen King.